Szachy, gra królów

autor admin | Październik 4th, 2010

Początki tej szlachetnej gry wiąże się z Indiami, według zachowanych źródeł pisanych były także znane w VI wieku w Persji, skąd przywieziono je w darze od jednego z indyjskich władców.

Na dworze szachów indyjska czaturanga zmieniła się w czatrang, a po opanowaniu kraju przez Arabów – w szatrandż.

Do Europy trafiły we wczesnym średniowieczu drogą kontaktów ze światem arabskim, z Sycylii i południowego Półwyspu Iberyjskiego powędrowały do Włoch, Hiszpanii, Francji, Niemiec, Anglii i Skandynawii, gdzie archeolodzy znajdują figury szachowe z X-XI wieku. Do Czech trafiły z kupcami włoskimi zdążającymi na północ.

Na terenach obecnej Rosji, która miała kontakty z cesarstwem bizantyjskim i światem arabskim, szachy pojawiły się dużo wcześniej, prawdopodobnie już w VIII wieku, bezpośrednio z Iranu i Środkowej Azji.

Do Polski mogły trafić z różnych źródeł, z Rusi lub Czech wraz z kupcami lub na drodze kontaktów dyplomatycznych, za sprawą kupców arabskich lub poprzez kontakty ze Skandynawią. Liczba wczesnych znalezisk jest zbyt mała by jednoznacznie odpowiedzieć na to pytanie.

Jak dużą rolę odgrywały w późniejszej kulturze naszego kraju, możemy się dowiedzieć na przykład z utworu Jana Kochanowskiego, który opisuje je jako grę królewską, chociaż uwielbiali ją także szlachetnie urodzeni i mieszczanie.

Największy rozkwit nastąpił w okresie renesansu, szczególnie na południu Europy w Hiszpanii i Włoszech. Dzięki teoretykom jak Gioachino Greco, Ruya Lopez i Alessandro Salvio, szachy stały się prawdziwą sztuką.

Greco napisał i wydał w 1620 r. Traktat o szlachetnej grze w szachy, przechowywany do dzisiaj w Bibliotece Korsykańskiej w Rzymie. Wybrał się także w podróż po Europie, w poszukiwaniu godnych przeciwników, ucząc i sprzedając traktaty o grze zdobył pokaźną fortunę. Na dworze Filipa IV w Hiszpanii pokonał swojego mistrza i nauczyciela Mariano Morano, potem niespokojny duch pognał go do Ameryki, gdzie zmarł na zarazę w wieku niespełna 30 lat.

W Anglii, już po śmierci Greco wydano jego traktat: Królewska gra w szachy z miniaturami przedstawiającymi kompletne partie. Do dzisiaj są wspaniałym materiałem do nauki, zaskakują pomysłowością, jego nazwiskiem nazwano kilka debiutów (początkowych faz partii) jak obrona Greco, gambit, kontrgambit w debiucie gońca i wariant w partii włoskiej.